Skąd wzięła się religia?

To pytanie nurtuje filozofów i naukowców już od wieków. Hipotez jest wiele, ale chyba nie ma takiej, która wyjaśniałaby wszystko tak, że zarówno wierzący, jak i ci nie podzielający wiary w konkretne bóstwo, byliby co do niej zgodni. Można wydzielić natomiast dwie ścieżki: naturalistyczną i teologiczną, które próbują wytłumaczyć to zjawisko. Pierwsza z nich zakłada, że pojawienie się religii było pewnego rodzaju naturalnym etapem w ewolucji człowieka. Jako że człowiek bał się otaczającej go przyrody, potrzebował czegoś, co pozwoli mu ją bardziej poznać i ułaskawić, zaczął ją deifikować, czyli nadawać jej boskie cechy, które później przekształciły się w wiarę w konkretne bóstwo. Wiara jest zatem pochodną strachu i niepewności. Ta szkoła zakłada, że religia po pewnym czasie zaniknie, bo ludzie otrzymają wszystkie odpowiedzi na nurtujące ich pytania i nie będą już musieli wszystkiego tłumaczyć boską ingerencją. Druga szkoła postuluje, że religia także jest wymysłem człowieka, ale jej powstanie ma związek z psychiką ludzką.

Człowiek stworzył systemy religijne, aby pomogły mu one w odnalezieniu tego, czego nie znalazł w otaczającym go świecie – szczęścia, sprawiedliwości czy potwierdzenia życia po śmierci. Teorie teologiczne z kolei są ściśle związane z konkretnymi wyznaniami. Przeważnie wytłumaczenie opiera się na założeniu istnienia boga, który stworzył ludzkość – religia jest nieodłącznym towarzyszem bóstwa. Spór o genezę religii nie ma jednoznacznego rozwiązania, wszystko zależy, bowiem od światopoglądu danej osoby. Osobiście temat religii jest dla mnie jednym z ulubionych, zwłaszcza w sytuacji, gdy spotykają się osoby o odmiennych poglądach ale co ważne potrafiący ze sobą rozmawiać i dyskutować, wówczas potrafi z tego wyniknąć bardzo ciekawa dyskusja, poparta wieloma tezami. Oczywiście jeśli spotka się dwóch fanatyków religijnych to trudno jest oczekiwać od nich aby ze sobą dyskutowali, w takich wypadkach najczęściej jedyną metodą na dyskusję jest miecz. Na szczęście mamy do czynienia z tym rzadko.

Zalety i wady wiary w bogów

Rozważanie takiego tematu może wydawać się dla niektórych świętokradztwem, ale poszczególne religie, tak samo jak inne systemy filozoficzne, mają swoje wady i zalety. Oczywiście trudno jednoznacznie określić, co ma być atutem wiary, a co nie, ponieważ wszystko zależy od punktu widzenia danej osoby. Próbując podsumować wszystkie plusy i minusy religii samej w sobie, trzeba dokonać pewnych uogólnień i spojrzeć na cały problem z perspektywy filozoficznej, a nie teologicznej. Po pierwsze trzeba określić czym jest wiara. Podstawowa definicja zakłada, że jest to pogląd czy przeświadczenie, którego prawdziwości nie można dowieść. W ten sposób wiara, a także religie stoją w sprzeczności z nauką. Chociaż nie jest to już tak bardzo widoczne, nadal wiele wierzących osób sprzeciwia się naukowym teoriom, uważając, że jedyna prawda pochodzi od bóstwa.

Religie mają również bardzo rozbudowany system zakazów i nakazów, dlatego ich dokładne przestrzeganie może być dla niektórych problemem. We współczesnym świecie narastają także antagonizmy religijne, co jest przyczyną wielu konfliktów. Jeśli chodzi zaś o zalety – religie dostarczają wierzącym pocieszenia i nadziei, mogą również jednoczyć ludzi i inspirować, na przykład wiele arcydzieł sztuki i architektury powstało dzięki wpływom religii. Ciężko, zatem jednoznacznie wskazać, czy przedstawione powyżej czynniki są negatywnie czy pozytywnie nacechowane. Wszystko zależy od konkretnej osoby i jej systemu wartości, ale również od tradycji i otoczenia, w którym się wychowywała. Oczywiście np. katolik nawet nie będzie rozważał, że inny Bóg może być lepszy z tej prostej przyczyny że według 10 przykazań nie może on wyznawać innego Boga. Jednak mimo wszystko w takich momentach gdy spotykają się ludzie o różnych poglądach lub gdy słyszymy konkretne opowieści np. z Koranu, często się zastanawiamy nad tym jakim jest Bogiem. Właściwie jednak ludzie mają tendencję do gloryfikowania tego co jest obce, a to co swojskie jest gdzieś spychane na dalszy plan. Takie jest życie.

Największe religie świata

Na świecie istnieje ponad 10 tysięcy różnych religii. Każda z nich przeważnie ma własnego boga, a także swój własny system reguł. Ekspansywność niektórych religii spowodowała, że zdobyły one sobie więcej wyznawców. Obecność religii na danych obszarze przeważnie pokrywa się z jej historycznymi granicami, a także ma ścisły związek z samą historią. Religią, która ma najwięcej wiernych, jest chrześcijaństwo. Jest to religia monoteistyczna, która dzieli się na wiele odłamów: katolicyzm, protestantyzm, prawosławie czy anglikanizm. Poza tym istnieją tysiące kościołów, które także opierają się na tym systemie religijnym. Najwięcej chrześcijan możemy spotkać na kontynencie europejskim, w obu Amerykach, nieco mniej w Afryce. Drugą co do wielkości religią jest islam, najwięcej jego wyznawców można znaleźć na Bliskim Wschodzie, części Azji oraz w północnych regionach Afryki. Za sprawą imigracji społeczności muzułmańskie są także coraz bardziej liczne w Europie. Następną dużą religią jest hinduizm.

Ten system religijny pochodzi z terenów Półwyspu Indyjskiego i jest trzecią co do wielkości religią. Jest on przede wszystkim rozpowszechniony w Azji, trudno jednoznacznie wskazać liczbę wyznawców ze względu na bardzo wiele odłamów hinduizmu, ale szacuje się, że jest ich około miliarda. Na dalszych miejscach plasują się buddyzm, sikhizm, judaizm, religie Dalekiego Wschodu: taoizm, konfucjonizm, szintoizm. Jednak proporcje pomiędzy wyznawcami stale się zmieniają, dlatego być może wkrótce niektóre z religii zamienią się miejscami. Oczywiście zasiąg konkretnej religii jest w dużej mierze wyznaczony przez lata ubiegłe i to kto i kiedy najeżdżał dane tereny. To właśnie w ten sposób najczęściej rozwijały się poszczególne religie w danych kręgach świata. Weźmy pod rozwagę np. Amerykę Południową, która najeżdżana przez hiszpańskich konkwistadorów jest obecnie jednym z największych bastionów chrześcijaństwa na świecie. Takich przykładów znajdzie się zdecydowanie więcej i generalnie w tym należy upatrywać obecnego podziału wpływów pomiędzy poszczególnymi religiami. Oczywiście mowa tutaj o religiach dużych.

Nowe pseudo-religie

Liczba religii na świecie stale się powiększa, ale nie zawsze o religie, które są podobne do wszystkich innych. Coraz częściej ludzie powołują do życia kościoły parodystyczne, niemające nic wspólnego z wielkimi religiami monoteistycznymi, które cieszą się największą liczbą wyznawców. Skąd parodia religii? Przede wszystkim z niezadowolenia i chęci zaprotestowania przeciw nadużyciom innych wiar. Kościół Latającego Potwora Spaghetti pojawił się w 2005 roku w Ameryce Północnej. Wtedy toczył się tam spór na temat nauczania w szkołach sposobu powstania świata i ewolucji. Obozy były dwa: jednym z nich byli naukowcy, a drugim chrześcijanie, którzy postulowali swoją teorię inteligentnego projektu. Niezbyt zadowoleni z tego ludzie postanowili powołać do życia Potwora Spaghetti, obwołać go swoim bogiem – napisali mu nawet ewangelię, która miała być pismem objawionym. Religię tą nazwali pastafarianizmem. Dogmaty tego kościoła są także parodią dogmatów innych wiar i argumentów osób, które uważają, że teoria inteligentnego projektu jest jedynym możliwym sposobem powstania ludzkości. Innym parodystycznym bóstwem, które pojawiło się w ostatnich latach, jest Niewidzialny Różowy Jednorożec. Ta bogini jest przy okazji swoistego rodzaju figurą retoryczną, której w dyskusji z osobami wierzącymi używają sceptycy. Paradoks polega na tym, że bóstwo to jest jednocześnie różowe i niewidzialne, a przy okazji nie można dowieść, że w rzeczywistości istnieje. Te argumenty są zatem parodią religii, które uważają, że istnienie boga jest pewnikiem.

Święte pisma religii

Przeważnie każda religia ma swoje własne święte pisma. Tym mianem określa się teksty, o których mówi się, że zostały napisane przez bogów lub zostały stworzone pod ich wpływem. Jedną z najbardziej znanych ksiąg jest Biblia. Jest to pozycja wspólna dla wszystkich religii chrześcijańskich i judaizmu, która składa się z wielu pojedynczych ksiąg oraz przekazów, które zawarte są w tak zwanym Starym i Nowym Testamencie Ich ważność jest określana przede wszystkim przez przywódców danego kościoła, którzy nadają im moc słowa bożego lub uważają, że pismo to nie jest natchnione. Dlatego na przykład katolicy mają inny kanon biblijny niż protestanci. Dla islamu najważniejszą księgą jest Koran, którego treść miała zostać objawiona muzułmańskiemu prorokowi Mahometowi. Dla Żydów objawioną księgą jest Tora, która zawiera pięć pierwszych ksiąg Biblii, które miały zostać napisane przez Mojżesza. Drugim tekstem jest Talmud – jest to zbiór komentarzy do Tory oraz zasad postępowania. W przypadku religii, które rozwijały się na Półwyspie Indyjskim, świętych pism jest więcej. Są to między innymi Upaniszady, Wedy czy Bhagawadgita. Buddyści z kolei czytują sutry, a wyznawcy sikhizmu księgę Sri Guru Granth Sahib. Wszystkie te święte księgi, oprócz tego, że mają być objawione przez boga, łączą także inne elementy. Przede wszystkim starają się one wytłumaczyć powstanie świata oraz ludzkości, dają zestaw zaleceń, nakazów i zakazów, które mają doprowadzić wyznawcę do wiecznego życia lub osiągnięcia innego pożądanego stanu. Oczywiście dla każdego katolika jest jesna i oczywiste jak ważnym jest pismem Pismo Święta i Biblia.

Każda wielka religia ma odpowiedniki Pisma Świętego, jeżeli przejrzymy genezy powstawania tego rodzaju pisma to zauważymy pewne podobne aspekty, jak również to że opisują w podobny sposób niektóre wydarzenia. Właściwie można by stwierdzić w niektórych miejscach że mowa jest o tym samym Bogu czy wydarzeniu. Pomimo jednak podobieństw do dnia dzisiejszego jest wiele różnic pomiędzy konkretnymi religiami.

Religia jako zagrożenie

Czy wyznawanie danej religii może nieść ze sobą także negatywne skutki? Jest to pytanie dość prowokacyjne, ponieważ przeważnie nie dyskutuje się na takie tematy, bojąc się urazić osoby, które należą do danego wyznania. Jednak w obliczu współczesnych konfliktów na świecie trzeba zauważyć, że przynależność religijna jest jednym z zarzewi wielu wojen. Przede wszystkim chodzi o religijny fundamentalizm, którego wyznawców najwięcej znajduje się wśród wielkich religii monoteistycznych: chrześcijaństwa, islamu i judaizmu. Źródeł fundamentalizmu można szukać w czynności literalnego odczytywania pism objawionych. W kontekście zagrożeń wymienia się przede wszystkim islam, którego ekspansja jest zauważana przede wszystkim na europejskim kontynencie. Niski przyrost naturalny w krajach starej Europy powoduje, że społeczność muzułmańska liczy coraz więcej osób. Zagrożenia z ich strony przede wszystkim polegają na pragnieniu coraz większych ustępstw wobec ich wiary, która nie przystaje do europejskich standardów praw człowieka. Poza tym trzeba zauważyć, że sprzeciw religii wobec rozwoju nauki, może także opóźnić rozwój całych społeczeństw.

Parę lat temu było głośno o kościołach ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, które zażądały potępienia teorii ewolucji i nauczania dzieci w szkołach teorii inteligentnego projektu, którego celem jest dowiedzenie, że świat i ludzie zostali stworzeni przez bóstwo. Religia zatem niesie ze sobą konkretne zagrożenia, jednak tylko wtedy, gdy jest niewłaściwe używana. Oczywiście jeżeli rozpatrujemy religię z perspektywy zagrożenia to zdecydowana większość ludzi przed oczami ma Islam z ich radykalnymi działaczami i bojówkami. Jednak nie należy tego traktować tak poważnie, ponieważ jest to generalnie religia pokojowa, która trafiła pod patronat terrorystów, dla których jest to wygodne rozwiązanie. Mimo wszystko wiele osób ma bardzo złe zdanie o wyznawcach tej religii i generalnie prawdopodobnie będzie to w najbliższym czasie niesamowicie trudno zmienić, ponieważ jak wiadomo ze stereotypami walczy się niezmiernie ciężko.

W co wierzymy?

Wiara ma różne oblicza. Chociaż dla wielu wydaje się niezbędnym elementem życia, dla niektórych jest nieracjonalnym marnowaniem czasu. W co wierzą ludzie? Przede wszystkim znaczna większość przyznaje, że wierzy w jakieś bóstwa lub tylko jedno bóstwo, gdy należy do religii monoteistycznej. Ta wiara jest powiązana z przestrzeganiem określonych w świętych pismach przepisów, które mają zapewnić wierzącemu jakieś konkretne benefity: szczęście, sprawiedliwość, życie po śmierci, reinkarnację. Wiara taka jest również związana z kultem, czyli oddawaniem bóstwu należnej mu czci: dzieje się to na przykład poprzez modlitwę lub medytację. Jednak czy bogowie to tylko jedna rzecz, w którą wierzą ludzie? Oczywiście że nie. Często wiara taka nie przeszkadza w posiadaniu także innych bezpodstawnych przeświadczeń, na przykład są grupy ludzi, którzy wierzą w UFO, duchy, cuda, telekinezę, bioenergoterapię, homeopatię, wróżenie z kart tarota, horoskopy, cudowne diety i leczące wszystko medykamenty. Oprócz nich ludzkość wierzy także w związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy niektórymi przedmiotami i sytuacjami, na przykład w to, że czarny kot powoduje pecha lub że czterolistne koniczynki, w których nastąpił bardzo rzadki błąd w kodowaniu genetycznym, przynoszą szczęście.

Z wiarą trzeba jednak uważać, ponieważ może ona przynieść nam więcej kłopotów niż pożytków. Przede wszystkim najlepiej nie przesadzać z gorliwością, ślepa wiara może prowadzić do niepotrzebnych konfliktów, które w niektórych częściach świata doprowadziły do krwawych wojen. Jak wspomniano wcześniej i zresztą wielu z nas o tym doskonale wie, niejednokrotnie w historii wybuchały wojny na tle religijnym, jest to niezmiernie duży problem. Zresztą nawet gdybyśmy się cofnęli niewiele lat wstecz to bez problemu znajdziemy przykłady wojen lub walk prowadzonych na tle religijnym i to w Europie, co tylko pokazuje że nawet najlepiej rozwinięte cywilizacje nie potrafią sobie poradzić do końca ze sporami na tle religijnym.

Katolicyzm

Wiara katolicka jest oparta na wierzeniu w istnienie jednego Boga, który objawia się w trzech osobach. Osobami tymi są Bóg Ojciec, Syn oaz Duch Święty. Katolicyzm jest jedną z najbardziej popularnych religii na świcie i zdecydowanie najbardziej popularną religią, jaka jest wyznawana w Europie. Katolicyzm jest odmianą chrześcijaństwa, które swoimi korzeniami sięga do odległych czasów przed naszą erą. Wiara katolicka opiera się na Piśmie Świętym, w którym można znaleźć opowieści i historie z życia świętych, którzy żyli przed narodzeniem i po narodzeniu się Jezusa Chrystusa. Jak się okazuje to właśnie Chrystus jest najważniejszym Bogiem w całej wierze katolickiej, do którego ludzie zwracają się z licznymi prośbami i do którego wznoszą oni swoje modły. Wiara katolicka skupia swoich wyznawców w parafiach, którymi zarządzają proboszcze. Jak się okazuje w Polsce ponad dziewięćdziesiąt procent wszystkich obywateli do właśnie katolicy, a sama Polska jest krajem który podpisał konkordat z Watykanem, a więc dokument nawiązujący do współpracy polskich władz i władz watykańskich. Wiara Katolicka jest oparta na wspólnocie i zjednoczeniu, jaki wyraźnie widać w poszczególnych parafiach. Co niedzielę wyznawcy tej religii zbierają się w kościołach i kaplicach, by tam oddawać cześć Bogu. Katolicy muszą przestrzegać dziesięciu przykazań bożych. Księża i siostry zakonne prowadzą na całym świcie działalność kapłańską i misyjną.

Co roku kościół wznosi modły o nowe powołania kapłańskie, zakonne i misyjne. Jednak, jak się okazuje z roku na rok coraz mniej osób jest w stanie poświęcić swoje życie dla Boga. W Polsce oczywiście jest to religia zdecydowanie dominująca, zresztą w więkości Europy. Podobnie jest w przypadku Ameryki Południowej, gdzie właściwie każdy można by powiedzieć jest chrześcijaninem. Wynika to z wielu lat życia pod rządami konkwistadorów hiszpańskich, którzy oczywiście narzucali podbitym terenom religie. Myślę jednak że nikt dzisiejszych czasach z tego powodu nie cierpi.

Chrzest

W wierze katolickiej chrzest jest pierwszym i wydawałoby się również najważniejszym spośród wszystkich sakramentów. Poprzez chrzest człowiek zostaje włączony do wspólnoty kościoła i od tej pory staje się jego integralną częścią. Chrzest jest dokonywany na pamiątkę chrztu Jezusa Chrystusa, któremu Jan Chrzciciel symbolicznie polał głowę wodą. Polanie głowy wodą ma symbolizować zmycie z człowieka grzechu pierwotnego, jakim człowiek jest obarczony od momentu urodzin, z uwagi na to, że pierwsi ludzie w raju, a więc Adam i Ewa- dopuścili się grzechu. W dzisiejszych czasach chrzci się przede wszystkim małe dzieci, zwykle kilkutygodniowe lub kilku miesięczne. Pojawiają się jednak przypadki, kiedy poprzez chrzest do wspólnoty kościoła zostają również włączeni starsi ludzie. Ceremonia chrztu odbywa się w kaplicy lub w kościele. Zgodnie z prawem kanonicznym, w sytuacji zagrożenia życia, czyli np. przy poradzie ochrzcić może również położna wodami płodowymi., poprzez wypowiedzenie słów: „Ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”. Taki chrzest jest ważny pomimo tego, że nie został on przeprowadzony przez księdza czy też osobę zakonną. Dzisiaj chrzest jest wielkim wydarzeniem w życiu rodziny. Uroczystość chrztu obejmuje zwykle wystawne przyjęcie podczas, którego ochrzczony, zwykle dziecko, otrzymuje również prezenty. Do chrztu dziecko prowadzą rodzice oraz rodzice chrzestni. Chrzestnymi mogą być dowolne osoby, które zostały wybrane przez rodziców, jako Ojciec i Matka Chrzestna dla swojego dziecka.

Kult Matki Boskiej

Religia chrześcijańska w dużej mierze jest poświęcona kultowi Matki Boskiej. Matka Boska jest uważna za kobietę świętą która urodziła Jezusa Chrystusa. Maryja, matka Jezusa Chrystusa była zwykłą kobietą, która urodziła Jezusa Chrystusa, który uważany jest w religii chrześcijańskiej za syna Bożego. Matce Boskiej poświęcone jest w religii chrześcijańskiej bardzo wiele uwagi. Kult jej jest bardzo silny i wciąż się umacnia. Na trenie Polski istnieje kilka dużych sanktuariów i miejsc świętych, które są poświęcone kultywowaniu wiary w świętość Matki Boskiej. Maryja w przeciwieństwie do Jezusa Chrystusa jest uważana za człowieka, a nie za Boginię. Matka Boska została wzięta do nieba, a nie jak to miała miejsce w przypadku Jezusa Chrystusa sam wstąpiła do nieba. Największym sanktuarium Matki Boskiej w Polsce jest sanktuarium Matki Boskiej w Częstochowie. Matka Boska częstochowska została szczególnie umiłowana przez papieża Jana Pawła II, który wielokrotnie modlił się do niej i oddał się pod jej opiekę. W kościele katolickim obchodzi się bardzo wiele świąt maryjnych. Najbardziej popularne są przede wszystkim nabożeństwa majowa, na których wielbi się i wysławia Matkę Boską. Drugim obok sanktuarium częstochowskiego miejscem, gdzie kultywuje się wiarę w Matkę Boską jest sanktuarium na Jasnej Górze. Jest ona powszechnie znane nie tylko w Polsce, ale również na całym świcie. Poszczególne parafie również są parafiami pod wezwaniem Matki Boskiej. Katolicyzm na świeci zna wiele innych sanktuariów maryjnych, w tym przede wszystkim Sanktuarium w Fatimie, gdzie Matka Boska ukazała się trojgu dzieciom, które za jej sprawą zostały później uznane za osoby święte.

Dla wielu osób Matka Boska to nie tylko święta osoba, jednak również bardzo ważna postać w życiu. My jako Polacy bardzo często wznosimy modły do Matki Boskiej i jest to oczywiście z naszego punktu widzenia jak najbardziej uzasadnione. Zwłaszcza w sanktuarium na Jasnej Górze można odczuć jak wielką czcią i szacunkiem jest otoczona Matka Boska w naszym kraju.