Wiara

Polska nie jest krajem zróżnicowanym kulturowo, a co za tym idzie religijnie. W Polsce najwięcej osób deklaruje przynależność do któregoś z odłamów chrześcijaństwa. Szacuje się, że w obrządku rzymskokatolickim znajduje się około 89% mieszkańców kraju. Jest to imponujący wynik, jednak nie należy uznawać tych danych za wiarygodne. Przede wszystkim dlatego, ponieważ katolicyzm za członka swojej wspólnoty uważa każdą ochrzczoną osobę, co w przypadku chrzczenia niemowląt znacznie zawyża statystykę, ponieważ nie bierze pod uwagę osób, które odstąpiły od tego kościoła. Jeśli chodzi o inne odłamy katolicyzmu, to mają one bardzo niewielką liczbę wyznawców. Kościół greckokatolicki ma nieco ponad 50 tysięcy wiernych, mniejsze wspólnoty, takie jak kościół ormiańskokatolicki czy starokatolicki często nie są nawet brane pod uwagę przy opracowaniu ogólniejszych statystyk. Drugą co do liczny wyznawców religią jest prawosławie. Przynależność do niego deklaruje około 500 tysięcy osób. Do kościoła protestanckiego uczęszcza z kolei mniej więcej 150 tysięcy wiernych. Jeśli wziąć pod uwagę te statystyki, to wyłania się z nich obraz Polski jako kraju bardzo religijnego. Jednak według badań niewiele ponad 50% Polaków deklaruje przywiązanie do danej wiary i przestrzeganie jej przykazań. Liczba osób, które uczestniczą w nabożeństwach ciągle spada i teraz wynosi około 40%, a około 6% określa się jako osoby niewierzące.

Te dane dowodzą tego, że religijność Polaków ma związek przede wszystkim z tradycją, a nie z aktywnym przeżywaniem wiary. Pomimo że Polsce spotkamy różne religie, to jednak chrześcijaństwo jest zdecydowanie religią dominującą. Jednak można zauważyć w kościołach odwrót młodych ludzi od chodzenia do kościoła. Trudno jest mi ocenić jednoznacznie, jednak uważam że w dużej mierze może to być spowodowane tym że można zauważyć niechęć do kleru jako instytucji kościoła. Oczywiście nie można generalizować, ponieważ jak wiadomo są również tacy księżą, którzy zdecydowanie przyciągają młodzież i tam gdzie oni prowadzą msze, kościoły pękają w szwach.

Liczba religii na świecie stale się powiększa, ale nie zawsze o religie, które są podobne do wszystkich innych. Coraz częściej ludzie powołują do życia kościoły parodystyczne, niemające nic wspólnego z wielkimi religiami monoteistycznymi, które cieszą się największą liczbą wyznawców. Skąd parodia religii? Przede wszystkim z niezadowolenia i chęci zaprotestowania przeciw nadużyciom innych wiar. Kościół Latającego Potwora Spaghetti pojawił się w 2005 roku w Ameryce Północnej. Wtedy toczył się tam spór na temat nauczania w szkołach sposobu powstania świata i ewolucji. Obozy były dwa: jednym z nich byli naukowcy, a drugim chrześcijanie, którzy postulowali swoją teorię inteligentnego projektu. Niezbyt zadowoleni z tego ludzie postanowili powołać do życia Potwora Spaghetti, obwołać go swoim bogiem – napisali mu nawet ewangelię, która miała być pismem objawionym. Religię tą nazwali pastafarianizmem. Dogmaty tego kościoła są także parodią dogmatów innych wiar i argumentów osób, które uważają, że teoria inteligentnego projektu jest jedynym możliwym sposobem powstania ludzkości. Innym parodystycznym bóstwem, które pojawiło się w ostatnich latach, jest Niewidzialny Różowy Jednorożec. Ta bogini jest przy okazji swoistego rodzaju figurą retoryczną, której w dyskusji z osobami wierzącymi używają sceptycy. Paradoks polega na tym, że bóstwo to jest jednocześnie różowe i niewidzialne, a przy okazji nie można dowieść, że w rzeczywistości istnieje. Te argumenty są zatem parodią religii, które uważają, że istnienie boga jest pewnikiem.

Każda grupa ludzi, która zamieszkuje dane terytorium, przeważnie może pochwalić się swoim bogiem lub bogami. Podobnie było także w dawniejszych czasach, na terenie całej Europy rozsiane były zróżnicowane grupy, które posiadały własne systemy wierzeń. Tak samo jest ze Słowianami, których jesteśmy potomkami. Przed chrystianizacją na terenach Polski istniały pogańskie świątynie, czyli tak zwane chramy. Czczono w nich wielu bogów, ponieważ religia dawnych Słowian była systemem politeistycznym. Nie znamy dokładnej liczby bóstw ani pomniejszych demonów, ponieważ z tamtego okresu nie zachowały się żadne źródła pisane. Pismo dotarło na nasze ziemie wraz z nadejściem chrześcijaństwa, a jego propagatorzy nie chcieli, aby pogańskie wierzenia nadal były kultywowane. Do dyspozycji jest więc niewiele lakonicznych tekstów o charakterze tych wierzeń czy miejscach kultu.

O wiele więcej informacji dostarcza nam folklor oraz archeologia. Dzięki temu pierwszemu nadal możemy dostrzegać nawet w życiu codziennym wpływ dawnych wierzeń, archeologia z kolei dała dowody istnienia świątyń i miejsc pochówków o innym charakterze niż chrześcijańskie. Jeśli chodzi o bóstwa, to jednym z najważniejszych był Światowid (Świętowit) – posąg go przedstawiający miał cztery twarze, każdą skierowaną w inną stronę świata. Innymi byli Swaróg, który był bóstwem słońca, ognia i nieba, Dadźbog, który był bogiem bogactwa. Wierzenia Słowian to także bogata demonologia, która nadal jest aktywna kulturowo. To z niej pochodzi m.in. Baba Jaga i wodnik. Potem jak wszyscy doskonale wiemy wprowadzone zostały w życie liczne nowe wierzenia. Następnie w 966 roku w Polsce mieliśmy Chrzest Polski i następnie nastąpiła ekspansja religii na terytorium całego kraju. Oczywiście pogaństwo w niektórych ośrodkach utrzymywało się dość długo jeszcze, jednak powoli ulegało to zmianie na lepsze. Oczywiście oprócz aspektów czysto powiązanych z wiarą, również istotnym elementem przyjęcia chrześcijaństwa była obawa o ataki na nasz kraj w celach chrystianizacji, oczywiście jako przykrywki dla niecnych celów.

Mitologia grecka należy do tych, które Europejczykom są najbardziej znane. Uczy się jej powszechnie w szkołach, ponieważ jej elementy są stale obecne w kulturze. Mitologia ta, jak każda inna, stara się wytłumaczyć to, jak powstał świat oraz jakie reguły w nim obowiązują. Przede wszystkim pojawiają się mity kosmogoniczne, czyli te na temat powstania świata. Oprócz nich wyróżniamy także inne podania, które dotyczą na przykład samych bóstw. Najważniejszym bogiem w mitologii greckiej jest Zeus. To on rządzi pozostałymi bogami. Podobnie skonstruowane bóstwa można znaleźć także w innych religiach. Grecki panteon był bardzo zróżnicowany. Każdy z bogów miał swój własny wydzielony zakres działania, swoje atrybuty, a także słabości. Tym właśnie różnią się bogowie greccy od bogów wielkich religii monoteistycznych – są oni bardzo podobni do ludzi. Na przykład konstrukcja chrześcijańskich bóstw w początków naszej ery jest bardzo oddalona od człowieka, chociaż jeszcze starotestamentowy bóg Jahwe miał bardzo wiele ludzkich cech. Mitologia grecka to nie tylko opowieści o bogach, pojawiają się w niej także herosi, którzy są potomkami bogów i ludzi posiadającymi niezwykłe moce, ale nie nieśmiertelność. Jednym z nich jest Herkules, którego archetyp jest wykorzystywany w kulturze po dziś dzień.

Podobnie rzecz ma się z innymi bóstwami: Dionizosem (bogiem zabawy i wina), Afrodytą (boginią piękna), Apollinem (bogiem artystów i sztuki), Hadesem (bogiem podziemi i śmierci) czy Posejdonem (bogiem mórz i oceanów). Mitologia oczywiście jest fascynującym zbiorem wierzeń starożytnych Greków. Zapewne każdy kto się spotkał z Mitologią oraz występującymi w niej postaciami jest pod wielkim jej wrażeniem. Zwłaszcza że występujący tam Bogowie, mieli bardzo wiele różnych ludzkich cech i bardzo często spotykali się z mieszkańcami ziemi. To wszystko sprawia że Mitologia jest bardzo ciekawym zbiorem wierzeń Greków i czyta się ją z zapartym tchem. No i oczywiście doczekała się w literaturze należnego jej miejsca.

Wczesne początki religii giną w mrokach przeszłości. Brak odpowiednich przekazów piśmiennych nie pomaga religioznawcom w rekonstrukcji charakteru dawnych wierzeń. Pewnych informacji dostarcza archeologia, folklor oraz religioznawstwo porównawcze, które określa podobieństwa i różnice pomiędzy religiami świata. Dzięki tym naukom można choć trochę zobaczyć, jak kształtowała się wiara w bóstwa na przestrzeni wieków. Pierwsze przesłanki dotyczą faktu, że nasi przodkowie prawdopodobnie byli politeistami – wierzyli w wielu bogów. Jednak zanim do tego doszło badacze wskazują na jeszcze bardziej podstawową sprawę: animizm. Animizm zakładał, że świat dzieli się na materię i ducha, który po śmierci zostaje zaklęty w roślinach, zwierzętach lub kamieniach. Z tego poglądu prawdopodobnie wyrósł późniejszy religijny dualizm. Prawdopodobnym powodem, dla którego człowiek zaczął wierzyć w bogów, był strach. Człowiek sprzed paru tysięcy lat nie posiadał wiedzy i nie mógł zrozumieć otaczającego go świata, dlatego nadawał mu cechy boskie (nadanie przyrodzie cech boskich to panteizm). Burze z piorunami były efektem boskiego gniewu, a deszcz po czasie suszy był zesłany przez boga, który został odpowiednio przekonany do tej właśnie czynności. Od tego momentu ludzie zaczęli przypisywać bóstwom różne dziedziny, za które mieli być odpowiedzialni.

Później wyróżniono jedno naczelne bóstwo (henoteizm), które zdetronizowało pozostałe, a stąd już prosta droga do monoteizmu. Ewolucja religii widoczna jest między innymi w zmniejszaniu się liczby bóstw. Oczywiście w dzisiejszych czasach zdecydowanie dominuje u nas reklamy monoteistyczne. No i takie reklamy są największe na świecie, każda z trzech największych religii oparta jest na monoteizmie. Jednak to wcale nie oznacza, że nie znajdziemy na świecie innych ośrodków, gdzie mocno jest rozwinięta religia z wieloma bóstwami, jednak pomimo wszystko to religie monoteistyczne zdecydowanie zdominowały dzisiejszy świat.